Wkrótce….

Wkrótce….

Pod naszym patronatem m.in. 

Pod naszym patronatem m.in. 

Książka w prezencie

Książka w prezencie

WSPÓŁPRACA

WSPÓŁPRACA

Świadectwo skazanych …

 „Świadectwo skazanych na śmierć – sześćdziesiąt lat później” powstaje przez 15 lat. Autorka inspirowała się inną książką („Świadectwo skazanych na śmierć” autorstwa Gunhildy i Einara Tegenów), która niestety nie została wydana po polsku. Pierwowzór ukazał się 1945 roku i jest wyborem ankiet przeprowadzonych na byłych więźniach obozów koncentracyjnych, którzy zostali uratowani przez szwedzkie organizacje humanitarne (m. in. skandynawski Czerwony Krzyż i UNRRA[1]).

Na czym polega fenomen tej książki? Pia-Kristina Garde zainteresowała się losami ofiar po ponad półwieczu. Często autorzy sięgają po tego typu wspomnienia np. Henryk Grynberg w „Drohobycz, Drohobycz” (W. A. B., Warszawa 1997), który był nominowany w 1998 do nagrody Nike. Wyjątkowość książki Garde polega na tym, iż korzystając z kwestionariuszy zrobionych tuż po wojnie dociera do tych samych osób i zadaje podobne pytania. Mamy więc dwie wersje odpowiedzi. Pokazuje to jak zmienia się psychika byłych więźniów obozów koncentracyjnych oraz jak bardzo traumatyczne zdarzenie było ich udziałem.

Ankiety nie były anonimowe, co pozwoliło autorce na dotarcie do świadków, ale przede wszystkim dało ofiarom poczucie wagi ich zdania. Imienne kwestionariusze mają też swoje negatywne konsekwencje. Jawność (jak widać w niektórych odpowiedziach) powodowała pomijanie części swoich niechlubnych, bądź zbyt ciężkich doświadczeń w obozach.

Ostatnim pytaniem z ankiety było pytanie o plany na przyszłość. Jedni chcieli wrócić do normalnego życia, jakie posiadali przed wojną, inni pozostać w Szwecji, która dała im bezpieczeństwo. Gdy wracali do swoich krajów okazywało się, że są jedynymi ocalałymi ze swojej rodziny. Ocaleni nie wyobrażali sobie nowych realiów. Psychologia dopiero w latach 80. wprowadziła nową jednostkę chorobową: zespół stresu pourazowego, który odnosi się bezpośrednio do ofiar Holocaustu.

Inspirującym elementem tej pozycji jest także różnorodność osób, które odpowiadały na pytania. Są to przeważnie kobiety, ale inne pod względem etnicznym, religijnym, czy zawodowym. Dzięki temu zaobserwujemy jakie grupy powstawały w obozach oraz jakie mechanizmy tam rządziły. Mam tu na myśli zarówno podziały jakie powstały między więźniami, jak i te wytworzone przez  żołnierzy III Rzeszy.  W obu przypadkach najgorzej sytuowani byli Żydzi. Polacy np. byli bardzo nielubiani przez Czechów i Ukraińców (często te sympatie bądź antypatie opierały się na stereotypach). Oczywiście wykształcony zawód miał olbrzymi wpływ na sposób traktowania. Lekarki, czy krawcowe odczuwały mniej nacisków, gdyż takie osoby były potrzebne Niemcom i więźniom.

Książka jest warta uwagi. Polecam ją osobom, którzy mają na temat Zagłady sporą wiedzę, jak i czytelnikom chcącym zapoznać się z tą tematyką. Autorka poświęciła mnóstwo pracy na dotarcie do świadków i w stosunkowo obiektywny sposób udało jej się pokazać piętno, jakim okazały się obozy koncentracyjne. Sposób ujęcia Holocaustu w dziele Garde jest innowacyjny, a przez to trudno jednoznacznie zaliczyć go do literatury, czy do źródeł historycznych.

 Krzysztof Lichtblau (lift1989@tlen.pl)

Pia-Kristina Garde, „Świadectwo skazanych na śmierć – sześćdziesiąt lat później”, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2009, przeł. Janina Ludawska

 


[1]    UNRRA – organizacja utworzona przez Narody Zjednoczone w 1943 r. w Waszyngtonie z inicjatywy USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Chin w celu udzielenia pomocy obszarom wyzwolonym w Europie oraz Azji po zakończeniu II wojny światowej.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>